Aktualności
Plan zajęć dla słuchaczy Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych na 7-8 marca 2026 r.
Szamotuły kolejny raz oddały hołd Żołnierzom Wyklętym
- 6
2 marca uczniowie należący do szamotulskiego koła Wielkopolskiego Stowarzyszenia Pamięci Armii Krajowej wzięli udział w uroczystościach upamiętniających Żołnierzy Wyklętych – żołnierzy walczących w podziemiu antykomunistycznym w latach 1944–1963. W tym roku młodzież złożyła kwiaty pod Głazem Pamięci, który upamiętnia m.in. Żołnierzy Niezłomnych. Uczestnicy obchodów szczególną uwagę poświęcili dwóm postaciom związanym z tym trudnym okresem naszej historii: księdzu prałatowi Albinowi Jakubczakowi oraz generałowi Marianowi Orlikowi.
Po zakończeniu uroczystości członkowie koła WSPAK pogłębili swoją wiedzę o historii regionu, zwiedzając ekspozycję muzealną w Baszcie Halszki.
Z okazji Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych warto przypomnieć ich historię. Po likwidacji Armii Krajowej i zakończeniu okupacji niemieckiej wielu żołnierzy postanowiło pozostać w czynnej służbie. Podjęli walkę z narzuconą Polsce władzą komunistyczną, wspieraną przez Związek Sowiecki. W latach 1945–1947 trwali w konspiracji, licząc na zmianę sytuacji międzynarodowej – wybuch kolejnego konfliktu światowego lub zwycięstwo opozycji w powojennych wyborach.
Działalność podziemia niepodległościowego obejmowała m.in. samoobronę, ochronę ludności cywilnej przed bezprawnymi działaniami aparatu represji, rozbrajanie posterunków Milicji Obywatelskiej i Urzędu Bezpieczeństwa, uwalnianie więźniów politycznych oraz akcje wymierzone w szczególnie brutalnych funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa.
Według danych Instytutu Pamięci Narodowej w konspirację niepodległościową zaangażowanych było od 120 do 180 tysięcy osób. Zbrojne podziemie tworzyły regularne oddziały wojskowe – umundurowane, uzbrojone, działające zgodnie z zasadami dyscypliny i podporządkowane określonej strukturze dowodzenia.
Do największych organizacji należały: Delegatura Sił Zbrojnych na Kraj, Zrzeszenie „Wolność i Niezawisłość”, Narodowe Siły Zbrojne oraz Narodowe Zjednoczenie Wojskowe, a także liczne oddziały lokalne.
Po likwidacji większości oddziałów zbrojnych zaczęły powstawać młodzieżowe organizacje konspiracyjne. W latach 1945–1956 utworzono około tysiąca takich struktur, skupiających łącznie od 10 do 20 tysięcy osób. Zgodnie z ostatnim rozkazem komendanta Armii Krajowej, gen. Leopolda Okulickiego, żołnierze mieli prowadzić walkę „w duchu pełnego odzyskania niepodległości i ochrony ludności przed zagładą”.
Władze komunistyczne prowadziły walkę z podziemiem przy użyciu propagandy i terroru. Symbolem tych represji stał się pokazowy proces rotmistrza Witolda Pileckiego. Najwięcej żołnierzy działało w konspiracji w latach 1944–1947. W styczniu 1947 roku sfałszowano wybory parlamentarne, co ostatecznie umocniło władzę komunistów. Wiosną ogłoszono tzw. amnestię, która w praktyce często okazywała się pułapką prowadzącą do aresztowań. Po jej ogłoszeniu w podziemiu pozostało około 1200–1800 żołnierzy. Ostatni z nich – Józef Franczak „Lalek” – zginął w 1963 roku.
Według danych IPN w latach 1944–1956 blisko 50 tysięcy osób poniosło śmierć w wyniku terroru komunistycznego. Od 8 do 25 tysięcy żołnierzy poległo w walce, około 5 tysięcy osób skazano na karę śmierci z przyczyn politycznych (wykonano ponad 3 tysiące wyroków), a tysiące zamordowano bez wyroku sądu.
Wielu poległych i zamordowanych pochowano w bezimiennych grobach, a rodziny przez lata nie znały miejsca ich pochówku.
W tym roku młodzież postanowiła przypomnieć dwie postacie związane z podziemiem antykomunistycznym: duchownego – księdza Albina Jakubczaka – oraz wojskowego – pośmiertnie mianowanego generałem Mariana Orlika.
Życiorys ks. prałata Albina Jakubczaka
Ksiądz prałat Albin Jakubczak urodził się 24 lutego 1907 roku w Ludwikowie koło Odolanowa w południowej Wielkopolsce. Po maturze zdanej w 1925 roku w Poznaniu ukończył seminarium duchowne i w 1930 roku przyjął święcenia kapłańskie z rąk kardynała Augusta Hlonda. Pracował jako wikariusz w Sierakowie oraz w parafii Bożego Ciała w Poznaniu. W latach 1933–1935 posługiwał wśród Polonii we Francji.
W 1938 roku objął funkcję proboszcza parafii św. Mikołaja w Krobi, którą pełnił przez blisko trzydzieści lat. W marcu 1940 roku został internowany przez Niemców i wywieziony do Generalnego Gubernatorstwa. Przebywał w Warszawie, gdzie prowadził tajne nauczanie. W 1943 roku wstąpił do Armii Krajowej. Podczas Powstania Warszawskiego był kapelanem zgrupowania „Gozdawy” na Starówce, niosąc pomoc rannym i udzielając sakramentów. Przed upadkiem Starówki przeszedł kanałami do Śródmieścia. Po kapitulacji trafił do niemieckiego obozu jenieckiego w Zeithain koło Lipska.
Po wojnie powrócił do Krobi i kontynuował posługę duszpasterską. W 1949 roku został skazany przez sąd grodzki powiatu gostyńskiego na dwa miesiące aresztu w zawieszeniu za znieważenie funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej. Był szykanowany m.in. za zdjęcie flagi 1 maja oraz zwołanie zebrania Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży.
W listopadzie 1949 roku został aresztowany pod zarzutem współpracy z organizacją „AK-Zawisza” i przewieziony do Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Poznaniu. Oskarżono go o kontakty z przedstawicielem podziemia oraz rozpowszechnianie informacji uznanych za wrogie ustrojowi PRL. W 1950 roku Wojskowy Sąd Rejonowy w Poznaniu skazał go na sześć lat więzienia, jednak wyrok zmniejszono do jednego roku. Po wyjściu na wolność w lutym 1951 roku powrócił do pracy duszpasterskiej.
W 1967 roku został proboszczem parafii kolegiackiej w Szamotułach. Był inicjatorem koronacji obrazu Matki Bożej Szamotuł Pani, która odbyła się 20 kwietnia 1970 roku z udziałem prymasa Stefana Wyszyńskiego. Zmarł 5 kwietnia 1978 roku w Szamotułach i spoczywa na miejscowym cmentarzu.
Generał Marian Orlik – Żołnierz Niezłomny z Szamotuł
Podczas uroczystości wspomniano również Mariana Orlika – Żołnierza Wyklętego urodzonego w Szamotułach 9 maja 1916 roku. Po ukończeniu miejscowego gimnazjum i liceum im. ks. Piotra Skargi ukończył szkołę podchorążych w Komorowie. Walczył w kampanii wrześniowej 1939 roku, a po uwolnieniu z niewoli wrócił do Szamotuł, gdzie pracował jako nauczyciel.
W 1945 roku został wcielony do Wojska Polskiego i szybko awansował. W czasie powojennych czystek w armii oskarżono go o udział w rzekomym spisku antypaństwowym. Po brutalnym śledztwie Najwyższy Sąd Wojskowy skazał go 8 sierpnia 1952 roku na karę śmierci. Wyrok wykonano 3 grudnia 1953 roku w więzieniu przy ul. Rakowieckiej w Warszawie.
Jego ciało potajemnie pochowano na „Łączce” na Cmentarzu Powązkowskim. Szczątki odnaleziono dopiero w latach 2012–2013 podczas prac ekshumacyjnych. W 2016 roku Marian Orlik został pośmiertnie mianowany generałem. W Szamotułach jego pamięć upamiętnia kamień przy ul. Zamkowej.
Piotr Gotowy
Opiekun szamotulskiego koła WSPAK
Archiwum Aktualności